अहिले विश्वमा सबै भन्दा बढी मानिस मुटु रो,गका कारण प्रभावित भएका छन् । व्यस्त जीवन शैली, अस्वस्थ खान पान, व्यायाम, योग, लगायको कमीका कारण पनि मानिस हरुमा मुटु सम्बन्धी रो,ग लागिरहेको छ ।“  संसारभरी  मै सबभन्दा बढी मानिसको मृत्यु मुटुरोगले हुनेगर्छ । मुटुरो,  ग प्रा,णघा,तक रो,ग हो, तर समयमै उचित उपचार नहुनु यसको जटिलताको प्रमुखकारण मानिन्छ ।

जनचेतनाको कमिले मुटुरो,गको समयमै पहिचान नभएर लाखौ मानिस असामयिक मृ,त्युको शिकार हुनपुग्छन् ।“ अधिकांश मुटुरो,ग र यसका लक्षणहरु सामान्य व्यक्तिले पनि पत्ता लगाउन सक्छन् । मुटुरो,ग विशेषज्ञहरुले पनि यिनै लक्षणहरुको आधारमा मु,टुरो,ग भए नभएको पत्ता लगाउँछन् । लक्षणहरुकै आधारमा केहीजाँचहरुको मद्द तले मुटुरो,गको निदान गर्ने गरिन्छ ।

यी लक्षणहरुको बारेमा सामान्य जानकारी भएका आफ्नो मात्रै होइन नजीकका व्यक्तिलाई पनि सही सल्लाह दिएर प्रा,ण,घा,तक मुटुरो,गको समयमै पहिचान र उचित उपचार गर्न सकिन्छ ।“छाती दुख्नु, मुटु ढुकढुक हुनु, स्वाँस्वाँ हुनु, खुट्टा सुन्निनु, बेहोश हुनु र बढी थकाइ लाग्नु, मुटुरो,गका प्रमुख लक्षणहरु हुन् ।

तर कुनै एउटा लक्षण हुँदैमा मुटुरो,ग नै भयो सोच्नु गलत होला । लक्षणहरुको राम्रो विश्लेषण (समीक्षा) गरेमा सा मान्य व्यक्तिले पनि मुटुरो,ग भएको शंका गरेर र आवश्य कता अनुसार चिकित्सको परामर्श लिन सक्नेछन् ।लक्षण लाई समीक्षा गर्नुभन्दा अगाडि व्यक्तिमा मुटुरो,गका जोखि महरु के कति छन् पत्ता लगाउनु जरुरी हुन्छ ।

चुरोटको सेवन, मुधुमेह, उच्च,र,क्तचाप, उच्चकोलेस्ट्रोल, मोटोपना, अत्याधिक म,दीरापान, मानसिक तनाव, वंशा णुगत (परिवारमा मुटुरो,ग),उमेर ४० भन्दा बढी (पुरुष) र ५० भन्दा बढी (महिला)आदि रिस्क फैक्टर्स (जोखिमहरु) को बारेमा जानकारी लिनुपर्छ ।

एक भन्दा बढी जोखिमहरु भएमा मुटुरो,गको झन् बढी संभावना हुन्छ ।रिस्क, फैक्टर्स बढी भएको    व्यक्तिमा लक्षण साधारण भएपनि मुटुरो,गकै शंका पहिला गर्नुपर्दछ । त्यसैगरी, रिस्क फैक्टर्स नभएका व्यक्तिमा अरु रोगको शंका पहिला गर्नु ठीक हुन्छ ।

छाती दुख्नु/ पोल्नु वा ,दबाबको अनुभव गर्नु मुटुरो,गको प्रमुख लक्षण मानिन्छ, तर यस्ता लक्षणको कारण पेटको समस्या (ग्यास्ट्रिक), मांसपेशी/करंङ्गको दुखाई, फोक्सो आदिले पनि हुनसक्छ । मुटुको दुखाई हिंडदा वा उक्लिदा बढ्ने र आराम गरेपछि कम हुने प्रकृतिको हुन्छ ।

खोक्दा, दुखेको ठाउँमा दबाउदा, हल्लिदा, सासफेर्दा मुटुको दु,खाईमा परिवर्तन हुँदैन र मुटु बाहेकका कारण  मा यस्तो हुनसक्छ । मुटुको दु,खाइ छातीको बीच वा द्रेब्रे भागको ठूलो हिस्सामा दुख्ने, घाँटी वा हातमा दुखाई सर्ने हुन्छ ।

छातीको सानो भागमा ५ वर्ग से.मी. क्षेत्रफल भन्दा कम भएमा प्राय: मुटुको नभएर मांसपेशीको दुखाइ ले हुन्छ ।मुटुको दु,खाई ,कहिलेकाँही माथिल्लो पेटमा (ग्यास्ट्रिकको ठाउँ) पनि हुनसक्छ । छाती दुख्नु संगसंगै पसिना आउनु, स्वाँस्वाँ हुनु, मुटु ढुकढुक पनि भएमा मुटुरो,गको कारणले हो बुभ्mनु पर्छ ।

स्वाँस्वाँ हुनुको कारणमा फोक्सो, मोटोपना, गर्भावस्था, शारीरिक निष्कृयता, रगतको कमि (एनिमिया) प्रमुख हो तर मुटु कमजोर भएमा (हार्टफेल्योर), र,क्तचाप    अत्या धिक भएमा पनि, स्वाँस्वाँ हुनसक्छ । प्राय: उत्तानो सुत्दा बढ्ने हुन्छ वा अलिकति हिड्ने बित्तिकै स्वाँस्वाँ हुनु, थकाइ लाग्नु मुटुरो,गको लक्षण हुनसक्छ ।

आफ्नो उमेरको हिसाबले (दुरी/गति) हिड्न नसक्नु वाबी चमा रोकिने अवस्था आउनु मुटुरो,गको लक्षण हुनसक्छ ।मुटु ढुकढुक, हुने प्रमुख कारण मानसिक तनाव, रगतको कमि, मोटोपना, दुब्लोपना, अनियन्त्रित रक्तचाप, गर्भाव स्था, शारीरिक निष्कृयता आदिले हुन्छ । यस्तो अवस्थामा कामगर्दा, हिड्दा ढुकढुक बढ्ने र आराम गर्दा कमहुने गर्दछ ।

तर मुटुरो,गको कारणले ढुकढुक ,जुनसुकै बेला हुनसक्छ, प्राय: केही सेकेण्डको लागि मात्रै धड्कन रोकिएको जस्तो वा जोड्ले धड्किने वा छातीको   बिचमा ह”लुङ्गो हुने वा स्वाँस रोकिएको जस्तो अनुभव हुने गर्दछ ।खुट्टा सुन्निने ,प्रमुख कारण मोटोपना, गर्भावस्था, उभिराख्ने वा बसि राख्ने पेशा, मृगौला र मुटुरोग हुन्छ ।

सिकिस्त कारण भएमा खुट्टा संगसंगै पेट र अनुहार पनि सुन्निएको हुन्छ । प्राय: उच्चरक्तचापको औषधिले   पनि यस्तो हुन्छ, जुन सामान्य मानिन्छ । खुट्टा  सुन्निएको संग संगै स्वाँस्वाँ भएमा वा अन्य लक्षण देखिएमा मुटु र मृगौला को जाँच जरुरी हुन्छ ।

बेहोश हुनु वा बेहोश हुन खोज्नु मुटु/मस्तिष्क/मानसिक आदिकारणले हुनसक्छ । स्वस्थ व्यक्ति बेहोश भएमापनि एकपटक जाँच गर्नुपर्छ तर मुटु वा अन्य दीर्घरोगी बेहोश हुनु सिकिस्त कारण हुनसक्ने भएकोले तुरुन्त जाँच र उपचार गर्नु उचित हुन्छ ।

थकाई लाग्नु सामान्य पनि हुनसक्छ, तर आफ्नो दैनिकीमा अत्याधिक थकाइ लाग्नुको केहीकारण हुनसक्छ ।   भिटा मिन डीको कमी, मोटोपना, अनिन्द्रा बाहेक मुटुरोग  पनि एक कारण हुनसक्छ । मुटु    कमजोर हुनु (हार्ट फेल्योर), धड्कन बढी हुनु, जन्मजात रोगहरु र बाथ मुटुरोगमा यस्तो लक्षण हुनसक्छ । थकाई संगसंगै अरु लक्षण पनि देखिए मा परामर्श लिनु जरुरी हुन्छ ।

डा. ओममूर्ति
अनिलमुटुरोग विषेशज्ञडा. ओममूर्ति अनिल डट्कमबाट

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?


Your Views
Related News